راهکارهای نوین برای همیاری با طبیعت و حفاظت از کوهستان‌ها

خبر حرفه ای/ همزمان با گرامیداشت روز جهانی کوهستان، ابراهیم پیرزادیان،معاون فنی یگان حفاظت منابع طبیعی کشور با ارسال گزارشی به خبر حرفه ای در خصوص راهکارهای نوین حفاظت از این میراث طبیعی ، نوشت:

یازدهم دسامبر مصادف باروز جهانی کوهستان، فرصتی است برای تأمل در اهمیت نظام‌های کوهستانی و لزوم حفاظت از این اکوسیستم‌های حیاتی. کوهستان‌ها که حدود ۲۷ درصد از سطح خشکی‌های زمین را پوشش می‌دهند، نه‌تنها عرصه‌ای باشکوه و الهام‌بخش هستند، بلکه نقش بی‌بدیلی در بقا و رفاه جامعه بشری ایفا می‌کنند. این گزارش بر اهمیت کوهستان‌ها و راهکارهای نوین برای حفاظت از آنها تأکید دارد.

اهمیت و نقش کوهستان‌ها: ۱.ذخیره‌گاه تنوع زیستی: کوهستان‌ها با دارا بودن شرایط اقلیمی متنوع، زیستگاه بیش از ۸۵ درصد از گونه‌های دوزیستان، پرندگان و پستانداران جهان هستند. این مناطق اغلب آخرین پناهگاه گونه‌های اندمیک و در معرض خطر محسوب می‌شوند. ۲.منشاء آب شیرین: بیش از نیمی از جمعیت جهان برای تأمین آب شرب، کشاورزی و صنعت به رودخانه‌هایی وابسته هستند که از کوهستان‌ها سرچشمه می‌گیرند. حفظ سلامت کوهستان‌ها، ضامن امنیت آبی پایین‌دست است. ۳.تنظیم‌کننده اقلیم و ذخیره‌گاه کربن: پوشش گیاهی و خاک کوهستان‌ها نقش مهمی در جذب دی‌اکسیدکربن و تعدیل تغییرات اقلیمی ایفا می‌کنند. جنگل‌های کوهستانی از جمله کارآمدترین اکوسیستم‌ها در ترسیب کربن هستند. ۴.تأمین معیشت و اقتصاد: صدها میلیون نفر به‌طور مستقیم در کوهستان‌ها زندگی می‌کنند و معیشت آنها به منابع طبیعی آن وابسته است. همچنین، کوهستان‌ها با جذب گردشگر، نقش مهمی در اقتصاد محلی و ملی دارند. ۵.ارزش‌های فرهنگی و معنوی: کوهستان‌ها در باورها، اساطیر و هویت فرهنگی بسیاری از جوامع جایگاه رفیعی داشته و مکان‌هایی برای تفکر و تزکیه روح هستند.

تهدیدات اصلی: تغییرات اقلیمی(ذوب یخچال‌ها، تغییر الگوی بارش)، تخریب و قطعه‌قطعه شدن زیستگاه‌ها، تغییر کاربری اراضی، بهره‌برداری ناپایدار از منابع (چرای بی‌رویه، معدن‌کاوی غیراصولی)، آلودگی و گسترش گونه‌های مهاجم، مهم‌ترین تهدیدات پیش روی کوهستان‌ها هستند.

راهکارهای نوین برای همیاری با طبیعت و حفاظت از کوهستان‌ها:

۱.حکمرانی یکپارچه و مشارکتی: تدوین و اجرای برنامه‌های مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز کوهستانی با مشارکت ذینفعان محلی، جوامع بومی، سازمان‌های مردم‌نهاد و بخش خصوصی. ۲.به‌کارگیری فناوری‌های نوین:

· استفاده از سنجش از دور (RS) و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) برای پایش تغییرات پوشش گیاهی، تشخیص زودهنگام آتش‌سوزی و رصد فعالیت‌های تخریبی.

· استفاده از پهپاد برای پایش مناطق صعب‌العبور و سرشماری حیات وحش.

· توسعه پلتفرم‌های دیجیتال برای ثبت مشاهدات مردمی (Citizen Science) و گزارش تخلفات. ۳.اقتصاد حفاظت‌محور: توسعه و ترویج اکوتوریسم مسئولانه، بازاریابی محصولات کشاورزی و دامی پایدار کوهستان (با برندهای خاص)، و ایجاد صندوق‌های حمایتی برای جوامع محلی در ازای خدمات حفاظتی که ارائه می‌دهند. ۴.آموزش و توانمندسازی: اجرای برنامه‌های آموزشی مستمر برای جامعه محلی، گردشگران و ذینفعان درباره قوانین طبیعت (اکولوژی پایه) و اهمیت کوهستان‌ها. تأکید بر این که طبیعت بستر حیات است و نه منبعی برای بهره‌کشی بی‌رویه. ۵.تقویت مناطق تحت حفاظت: ایجاد و مدیریت مؤثر مناطق حفاظت‌شده کوهستانی، ایجاد کریدورهای زیستگاهی برای اتصال جمعیت‌های جداافتاده گونه‌ها و مقابله با اثرات تغییر اقلیم. ۶.احیاء و بازسازی اکوسیستم: اجرای برنامه‌های وسیع نهال‌کاری با گونه‌های بومی و مقاوم به خشکی، و مدیریت صحیح مراتع برای افزایش تاب‌آوری کوهستان‌ها.

گرامیداشت روز جهانی کوهستان باید فراتر از یک مراسم نمادین،به عزمی ملی و جهانی برای اقدام عملی تبدیل شود. حفاظت از کوهستان‌ها به‌عنوان شاخص‌هایی با تنوع زیستی بسیار زیاد، نیازمند نگاهی نو، به‌کارگیری راهکارهای مبتکرانه و مشارکت جمعی است. احترام به قوانین طبیعت و درک این واقعیت که رفاه انسان در گرو سلامت کوهستان‌هاست، اساس هر حرکت پایدار در این مسیر خواهد بود.

ابراهیم پیرزادیان