رهایی از دلهره جنگ با راهکاری شدنی؛ برای من و تو

خبر حرفه ای/رهایی از آفت جنگ با راهکاری شدنی؛ برای من و تو؛.  یادداشتی از مهناز باقری، روزنامه نگار و فعال فرهنگی حوزه کتاب:

مطالعه در ایام جنگ، نه یک اقدام تجملاتی، بلکه یک ضرورت استراتژیک برای حفظ سلامت روان است. کتاب‌ها در این دوران نه تنها منبع دانش، بلکه «آنتی‌تزِ تخریب» هستند؛ کتاب اجازه می‌دهند که در میان ویرانی‌های فیزیکی، ساختار روانی فرد مستحکم و آرام باقی بماند و ذهن از تمرکز انحصاری بر محرک‌های تنش‌زای محیطی (مانند صدای انفجار یا اخبار ناگوار) فاصله بگیرد و بتواند هیجانات را راحت تر کنترل کند. اما در ایام جنگ بهتر هست سراغ چه کتابهایی برویم؟

انتخاب کتاب در ایام بحرانی مثل جنگ، باید هوشمندانه باشد؛ چرا که ذهن در این دوران تحت فشار بار اضافی اطلاعاتی قرار دارد و توان پردازش متون بسیار پیچیده یا بیش از حد تلخ را ندارد.

شاید یکی از بهترین گزینه¬ها برای خواندن در این ایام کتاب‌های معناگرا باشد.این کتاب‌ها به ما کمک می‌کنند بفهمید چگونه می‌توان در میان رنجها، معنایی برای زندگی پیدا کنیم.

«انسان در جستجوی معنا» اثر ویکتور فرانکل سرامد این کتابهاست. این کتاب که در اردوگاه‌های کار اجباری نازی‌ها نوشته شده، “کتاب مقدس” دوران بحران است. فرانکل به ما یاد می‌دهد که اگر “چرایی” زندگی را داشته باشیم، با هر “چگونه‌ای” خواهیم ساخت و این یعنی همان تاب آوری.

کتاب دیگری که می توان از آن یاد کرد««تسلی‌بخش‌های فلسفه» اثر آلن دوباتن است. این کتاب فلسفه را از برج عاج پایین می‌آورد و به ما می‌گوید فیلسوفان بزرگ چطور با ناکامی و سختی روبرو می‌شدند. در واقع آلن دوباتن، نویسنده فیلسوف و مجری ساکن بریتانیا در کتاب‌هایش موضوعات روزمره را به روشی فلسفی بررسی می‌کند. او در این کتاب می‌کوشد تا با استناد به آثار شش فیلسوف بزرگ راه‌حل‌هایی برای مشکلات روزمره خوانندگان ارائه کند. مخاطبان با خواندن این کتاب از سقراط می‌آموزند که عدم محبوبیت را باید نادیده انگاشت. سنکا به آنها کمک می‌کند تا بر احساس یاس و ناامیدی‌شان غلبه کنند و اپیکور چاره بی‌پولی‌ها و مشکلات مالی را پیش رویشان می‌گذارد. مونتنی راهنمای مناسبی برای درمان ناکارآمد‌های است؛ عشاق دل‌شکسته می‌توانند با خواندن آثار شوپنهاور تسلی خاطر یابند؛ و کسانی که در زندگی با سختی‌های زیادی روبرو هستند با نیچه همذات پنداری خواهند کرد. تسلی بخشی‌های فلسفه یکی از آخرین آثار آلن دوباتن است که تاکنون بیش از دویست هزار نسخه از آن در سراسر جهان به فروش رفته است

خواندن «فلسفه رواقی» هم به سبب تاثیری که در کنترل اضطراب دارد؛ در این ایام به شدت توصیه می شود.«فلسفه رواقی»دقیقاً برای زمان‌هایی طراحی شده که دنیا بیرون از کنترل ماست و چون ما با دشمنی مواجه هستیم که خودش هم دقیقا نمی داند برای چی با ما وارد جنگ شده و یک روز «داشتن بمب اتمی» ، یک روز «تغییر رژیم» ،یک روز «کمک به مردم ایران» و…را بهانه جنگ افروزی هایش دانسته و می¬داند؛ بد نیست این کتاب را هم در لیست کتابهای خواندنی تان قرار دهید.

کتاب«تأملات» اثر مارکوس آورلیوس نیز از دیگر کتابهای خوب برای مطالعه در این روزگار است. این کتاب شگفت‌انگیزترین آثار تاریخ بشریت است؛ چرا که هرگز برای انتشار نوشته نشده بود! این‌ها یادداشت‌های شخصی و روزانه قدرتمندترین مرد جهان در زمان امپراتور روم برای خودش است تا در میانه جنگ‌های طولانی، طاعون و خیانت‌های سیاسی، از پا نیفتد و روحش را پاک نگاه دارد.این کتاب به ما یاد می‌دهد که «آرامش را باید در درون جستجو کرد، نه در اخبار بیرونی».

البته جا دارد به این لیست ادبیات کلاسیک و حماسه‌های طولانی را به خاطر غرقگی¬ایی که ایجاد می کنند؛ اضافه کرد. چون در زمان جنگ، خواندن رمان‌های کوتاه شاید سخت باشد چون ذهن مدام می‌پرد و تمرکز را کم می¬کند. اما رمان‌های سترگ و کلاسیک، دنیای جایگزینی می‌سازند که می‌توانید ساعت‌ها در آن زندگی کنیم.

به همین سبب خواندن کتاب«جنگ و صلح» اثر لئو تولستوی توصیه می شود چون علیرغم نامش، این کتاب درباره تداوم زندگی است. تولستوی نشان می‌دهد که حتی در قلب بزرگترین جنگ‌ها، عشق، خانواده و روزمرگی جریان دارد و این پیروزی نهایی بشریت است یا «شاهنامه فردوسی» به سبب بازگشت به ریشه‌ها و خواندن از دلاوری‌هایی که از صافی قرن‌ها گذشته‌اند، نوعی حس امنیت تاریخی و تداوم هویت به انسان می‌بخشد.

همینطور خواندن متون عرفانی و شعرهای کلاسیک برای تلطیف روح توصیه می شود. به هر حال شعر، زبانِ روح است و در زمان خشونت، مانند مرهم عمل می‌کند. به همین سبب خواندن«مثنوی معنوی» یا «غزلیات حافظ»در این ایام طعم دیگری دارد. این متون با نگاهی فرافردی به هستی، ذهن را از “اینجا و اکنونِ تلخ” به “بی‌زمانی و ابدیت” می‌برند. خواندن چند بیت از حافظ می‌تواند ضربان قلب را در اوج استرس پایین بیاورد و مثل مسکن عمل کند.

اما آنچه مهم هست این است که در این ایام، سعی کنید کتاب‌های فیزیکی (کاغذی) بخوانید. لمس کاغذ و دوری از صفحه نمایش گوشی که مدام وسوسه چک کردن اخبار را به همراه دارد، خودش نیمی از مسیر رسیدن به آرامش است. فراموش نکنیم مطالعه در بحبوحه جنگ، فراتر از یک فعالیت فرهنگی ساده، به عنوان یک سازوکار دفاعی روان‌شناختی و ابزاری برای بازیابی انسجام درونی عمل می‌کند. در شرایطی که محیط بیرونی آکنده از هرج‌ومرج، عدم قطعیت و تروماست، متن و کتاب به عنوان یک «پناهگاه ذهنی» عمل کرده و تعادل از دست رفته را به ما بازمی‌گردانند. شاید به همین خاطر بود که در اثنای جنگ سوم ایران برخی تارنمهای کتاب بخشی از کار خود را به عرضه مجانی کتابها اختصاص دادند.

مهناز باقری، روزنامه‌نگار و فعال فرهنگی حوزه کتاب